“Trà là thức uống khiến cả thế giới phát cuồng.” Được hình thành theo sát với sự phát triển của lịch sử loại người, trà không những là một loại thức uống có lợi cho sức khoẻ mà còn là sản phẩm có ảnh hưởng, quyền lực lớn nhất trên thế giới nhờ giá trị văn hoá mà nó mang lại.

Châu Á được xem là cái nôi của văn hóa trà trên thế giới.

Lịch sử về trà – thức uống tinh hoa đất trời.

Theo dòng kiến thức giao thoa giữa lịch sử và sinh học, các nhà nghiên cứu đều công nhận rằng trà có nguồn gốc bắt đầu từ Châu Á, đặc biệt là vùng Tây Nam Trung Quốc và phía Bắc. Trà được tìm hiểu được bắt đầu biết đến dưới triều nhà Thương (1600 TCN – 1046 TCN).

“Ông tổ” của trà đó là Thần Nông – một trong Tam Hoàng của văn hoá Trung Hoa tìm ra. Ông là người dạy nhân dân làm ruộng và rất giỏi y thuật. Thời bấy giờ, ông đi tới đâu cũng đều thử nếm các loại cây cỏ trong tự nhiên để tìm kiếm lá thuốc chữa bệnh hoặc lá thuốc độc.

Chân dung Thần Nông trong tranh vẽ của người Nhật Bản.

Năm 2737 TCN là một dấu mộc vô cùng quan trọng khi Thần Nông lần đầu tiên nếm thử lá trà cháy bị gió thổi rơi vào vạc nước sôi của ông. Cũng từ đó, trà được phát hiên với rất nhiều công dụng y học rất tốt, có thể giải độc 70 loại cây cỏ khác.

Với phát hiện này, ban đầu Trà chỉ được dùng để phục vụ cho mục đích chữa bệnh. Trải qua các đời triều đại nhà Tây Chu (1122 TCN – 249 TCN), nhà Tân (221 TCN – 206 TCN), nhà Hán (202 TCN – 220), trà chỉ được sử dụng cho những bậc vua chúa, hoàng gia, quý tộc và luôn được coi là một biểu tượng văn hoá truyền thống của nhân loại.

Châu Á được xem là cái nôi của văn hóa trà trên thế giới.

Quyền lực trà” – thức uống quý được lan toả khắp Châu Á

Vào thời nhà Đường (618 – 907), trà được khắp các tầng lớp Trung Hoa sử dụng và ngày một phổ biến hơn. Khi đó, các trà sư thuộc phái Thiền tông từ Nhật Bản sang Trung Quốc tu đạo đã trở về và mang thức quà quý về quê hương của họ. Từ đó Trà được phổ biến rộng rãi tại xứ sở hoa anh đào và trở thanh một bức tranh nghệ thuật Trà đạo lừng lẫy thế giới.

Người Nhật đã đẩy việc uống trà lên tới mức nghệ thuật.

Tại Trung Quốc khi ấy, trà cũng được triều đình phong kiến cho phép buôn bán với người Tây Tạng. Từ thời nhà Tống (960 – 1279), qua con đường “Trà – Mã cổ đạo” dài hơn 4000km, trà được vận chuyển qua Tây Tạng và được các thiền sư sử dụng rất nhiều. Sử cũ có ghi lại, trung bình có hơn 15 triệu kg trà từ Vân Nam được đổi lấy tới 20.000 chiến mã mỗi năm, cho thấy “quyền lực trà” có sức ảnh hưởng quan trọng tới mức nào.

Con đường Trà Mã cổ đạo nhìn từ trên không

Chuyển bước sang Tây Phương, trà đã “thống trị” Châu Âu như thế nào?

Câu chuyện thế kỷ XVI là một dấu mốc lớn trên con đường vươn ra thế giới của Trà. Những nhà du hành Châu Âu trở về từ Trung Quốc đem theo cây trà hoa nhài và cẩm quỳ về Bồ Đào Nha để thử nghiệm.

Rất nhanh chóng, không lâu sau trà ướp nhài đã trở thành thức uống phổ biến của khắp các tầng lớp quý tộc Châu Âu và những tiệc trà chiều là một phần không thể thiếu trong đời sống vương giả.

Hai thế kỷ sau đó, trà trở nên “nổi tiếng” khắp nơi theo sự phát triển của đế quốc Anh, theo chân các thương nhân người Anh tới Mỹ, Ấn Độ,…

Những bữa tiệc trà như thế này chỉ dành cho gia đình hoàng gia Anh mà thôi.

Văn hoá uống trà tại Việt Nam

Cũng như trên thế giới, Văn hoá và nghệ thuật thưởng trà của người Việt Nam đã có từ rất lâu, trong rất nhiều sổ sách ghi chép về văn hoá lịch sử trà như Trà Kinh của Lục Vũ, người được phong làm trà thánh, sống vào đời nhà Đường có nói: “Qua Lô (chè) ở Phương Nam cũng giống như Dính (giống như chè Phưng Bắc), mà búp nhị Đăng đắng. Người ta pha nước uống thì tỉnh mỉnh suốt đêm khó ngủ. Giao Châu và Quảng Châu rất quý thứ chè ấy, mỗi khi có khách quý đến chơi thì pha mời.”

Người Nam uống trà từ rất lâu, và người Việt đã trồng cây chè ở khu vực miền đồi núi trung du và châu thổ vào nửa sau của thiên kỳ thứ nhất. Ở Cửu Sơn (đây là tên gọi địa danh Thanh Hoá vào thời xưa), có ngọn núi được trồng nhiều chè, và được đặt tên là Trà Sơn.

Văn hoá Trà Việt được ghi chép trong rất nhiều tài liệu. Sau đó người Việt phát triển dần văn hoá trà trên khắp các vùng miền cả nước, trong đó có văn hoá chè tươi của người Việt Nam, đặc trưng của chè nụ, trà ướp hoa sen là nét riêng văn hoá trà của người Việt Nam.

Sau trà, ấm chén trà cũng là nét văn hoá đặc trưng nổi bật. Khi uống, ta thường cảm nhận bằng cả năm ngũ quan của cơ thể. Đã có rất nhiều nên giao thoa văn hoá trà Việt với nhiều loại trà trên thế giới, nhưng phổ biến ngày nay, trà dần được phát triển từ những loài cây cỏ có lợi cho cơ thể 100% như là trà hoa.

Nguồn gốc trà hoa có từ bao giờ?

Trà hoa được cho là có nguồn gốc từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Một số nghiên cứu cho rằng trà hoa thường được sử dụng từ thế kỷ thứ 10 ở các cung điện hoàng gia Trung Quốc vì mang tính thẩm mỹ cao.

Trà hoa truyền thống ở Trung Quốc cũng có cách thưởng thức khá cầu kỳ. Trà được bao gồm một bông hoa khô được đóng gói trong những chiếc lá thơm và buộc lại ở phần cuống hoa. Khi ngâm hoa trà vào nước nóng, những cánh hoa bung nở khiến cho ai nấy được chứng kiến cũng phải trầm trồ.

Trà hoa trong truyền thống thường được phụ vụ trong những chiếc tách, ấm trong suốt để khi thường trà, mọi người không chỉ cảm nhận từ hương vị mà còn được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những bông trà bung nở mang lại. Có rất nhiều loại cây cỏ được sư dụng để làm trà hoa, phổ biến nhất đó là: Trà hoa hồng, trà hoa kim cúc, trà hoa đậu biếc và trà hoa vàng.

Có thể nói, nghệ thuật pha chế và thưởng thức trà ngày càng phát triển, trong đó không thể không kể đến sự đóng góp của trà hoa, nét đẹp dịu dàng và mềm mại mới của thế giới trà đạo.